دژنرسانس ماکولا: چرا در هر معاینه چشم، ته چشم شما را بررسی میکنم | دكتر ركسانا گنجى
این مقاله توسط دکتر رکسانا گنجی نوشته شده است.
یکی از سؤالهایی که خیلی از بیماران در مطب از من میپرسند این است:
«دید من خوب است. واقعاً نیاز به عکسبرداری از شبکیه یا گشاد کردن مردمک دارم؟»
سؤال کاملاً منطقی است.
وقتی همه چیز را واضح میبینید، طبیعی است که فکر کنید داخل چشمهایتان هم همه چیز سالم است.
اما به عنوان دكتر ركسانا گنجى، یکی از مهمترین کارهایی که در یک معاینه جامع چشم انجام میدهم، جستوجوی نشانههای بیماریهایی است که اغلب بهصورت خاموش و مدتها قبل از بروز هرگونه علامت پیشرفت میکنند. یکی از رایجترین این بیماریها، دژنرسانس ماکولا است.
بسیاری از افراد وقتی میفهمند ممکن است دید کاملاً طبیعی داشته باشند در حالی که تغییرات اولیهای داخل چشم در حال شکل گرفتن است، شگفتزده میشوند. به همین دلیل، معاینههای منظم چشم چیزی فراتر از بهروزرسانی نمره عینک هستند؛ بخش مهمی از حفاظت از سلامت چشم در درازمدتاند.
دژنرسانس ماکولا چیست؟
دژنرسانس ماکولا که اغلب به آن دژنرسانس ماکولای وابسته به سن یا AMD گفته میشود، ماکولا را درگیر میکند؛ یعنی همان بخش کوچک مرکزی شبکیه که مسئول واضحترین و دقیقترین دید شماست.
ماکولا در انجام بسیاری از کارهای روزمره به شما کمک میکند، از جمله:
- مطالعه
- رانندگی
- تشخیص چهرهها
- تماشای تلویزیون
- کار با کامپیوتر یا گوشی هوشمند
- دیدن جزئیات ریز
وقتی ماکولا آسیب میبیند، دید مرکزی بهتدریج تار یا کج و معوج میشود.
بیماران معمولاً آن را اینطور توصیف میکنند:
«اطراف اشیاء را میبینم، اما دیگر جزئیات را بهخوبی تشخیص نمیدهم.»
این توصیف کلاسیکی است، چون دژنرسانس ماکولا معمولاً دید مرکزی را تحت تأثیر قرار میدهد، در حالی که دید جانبی (محیطی) اغلب سالم باقی میماند.
دو نوع اصلی دژنرسانس ماکولا
دژنرسانس ماکولا نوع خشک
نوع خشک، رایجترین شکلی است که در مطب با آن مواجه میشوم.
این نوع معمولاً طی سالها بهآرامی پیشرفت میکند. رسوبات ریزی به نام دروزن (Drusen) در زیر شبکیه شروع به تجمع میکنند و ماکولا بهتدریج عملکرد طبیعی خود را از دست میدهد.
در مراحل اولیه، بیشتر افراد هیچ علامتی احساس نمیکنند.
با پیشرفت بیماری، ممکن است این علائم بروز کنند:
- تار شدن دید مرکزی
- دشواری در خواندن چاپ ریز
- نیاز به نور بیشتر برای دیدن راحت
- مشکل در تشخیص چهرهها
- کاهش وضوح هنگام نگاه مستقیم به اشیاء
دژنرسانس ماکولا نوع مرطوب
نوع مرطوب کمتر شایع است، اما میتواند سریعتر و تهاجمیتر عمل کند.
در این حالت، رگهای خونی غیرطبیعی در زیر شبکیه رشد میکنند و خون یا مایع نشت میدهند.
بر خلاف نوع خشک، تغییرات بینایی میتواند نسبتاً سریع رخ دهد.
علائم رایج عبارتاند از:
- موجدار دیده شدن خطوط راست
- دید تحریفشده
- نقاط تیره یا گمشده در دید مرکزی
- افت ناگهانی وضوح دید
هرگونه تغییر ناگهانی در بینایی باید در اسرع وقت توسط یک متخصص چشم بررسی شود.
چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟
اگرچه دژنرسانس ماکولا ممکن است در هر فردی ایجاد شود، برخی عوامل احتمال آن را افزایش میدهند.
سن مهمترین عامل خطر است، بهویژه پس از ۵۵ سالگی.
سایر عوامل خطر عبارتاند از:
- سابقه خانوادگی دژنرسانس ماکولا
- سیگار کشیدن
- فشار خون بالا
- کلسترول بالا
- بیماریهای قلبی-عروقی
- تغذیه نامناسب
- قرار گرفتن طولانیمدت در معرض اشعه ماورای بنفش (UV)
به همین دلیل است که در معاینه چشم درباره وضعیت سلامت کلی شما هم سؤال میکنم. چشمها جدا از بقیه بدن نیستند و بسیاری از بیماریهای عمومی میتوانند روی آنها اثر بگذارند. اگر دوست دارید بیشتر بدانید، مقاله «چرا چشمپزشک درباره سلامت عمومی شما سؤال میکند؟» را مطالعه کنید.
چرا تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؟
یکی از سختترین جنبههای دژنرسانس ماکولا این است که اغلب بدون نشانههای واضح هشداردهنده پیشرفت میکند.
ممکن است تغییرات اولیه شبکیه را داشته باشید، اما همچنان تست بینایی گواهینامه رانندگی را قبول شوید، راحت مطالعه کنید و احساس کنید دیدتان کاملاً طبیعی است.
به همین دلیل است که بارها در معاینههای روتین، نشانههای اولیه را پیش از آنکه خود بیمار متوجه تغییری در دیدش شود، تشخیص میدهم.
وقتی این تغییرات زودهنگام شناسایی شوند، میتوانیم:
- یک نقطه پایه برای مقایسههای آینده ثبت کنیم
- روند پیشرفت را از نزدیک پایش کنیم
- تغییرات سبک زندگی را توصیه کنیم
- در صورت نیاز، بیمار را برای درمان ارجاع دهیم
- تا حد امکان بینایی را حفظ کنیم
هرچه مشکل زودتر شناسایی شود، گزینههای درمانی بیشتری در اختیار داریم.
ما چگونه دژنرسانس ماکولا را تشخیص میدهیم؟
در یک معاینه جامع چشم، تنها میزان دید شما را نمیسنجم؛ سلامت ساختارهای داخلی چشم را هم بهدقت بررسی میکنم.
یکی از باارزشترین ابزارها در این مسیر، تصویربرداری دیجیتال از شبکیه است.
این تصاویر با وضوح بالا به ما امکان میدهند شبکیه و ماکولا را با جزئیات بسیار دقیق ثبت کنیم و تغییرات را در طول زمان مقایسه کنیم. بسیاری از تغییرات ظریف شبکیه را میتوان سالها پیش از بروز علائم شناسایی کرد. به همین دلیل، غربالگری شبکیه نقش بسیار مهمی در مراقبت از چشم سالمندان دارد و رویکرد مشابهی را در غربالگری شبکیه بیماران دیابتی دنبال میکنم.
بسیاری از بیماران وقتی متوجه میشوند یک معاینه روتین چشم میتواند مشکلات احتمالی را مدتها قبل از تأثیرگذاری روی دید روزمره شناسایی کند، شگفتزده میشوند.
آیا میتوان از دژنرسانس ماکولا پیشگیری کرد؟
در حال حاضر هیچ روش قطعی برای پیشگیری کامل از دژنرسانس ماکولا وجود ندارد.
با این حال، رعایت برخی عادتهای سالم میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد و از سلامت چشم در درازمدت حمایت کند.
توصیههای همیشگی من به بیماران:
- اجتناب از سیگار
- مصرف منظم سبزیجات برگسبز
- حفظ فشار خون در محدوده سالم
- کنترل سطح کلسترول
- فعالیت بدنی منظم
- استفاده از عینک آفتابی باکیفیت با محافظ UV
- ادامه دادن معاینههای منظم چشم
انتخابهای کوچک ولی پایداری که در طول سالها انجام میدهید، میتوانند تأثیر معناداری بر سلامت کلی چشمهایتان داشته باشند.
گفتوگویی که هر روز در مطب تکرار میشود
وقتی تصویربرداری شبکیه، گشاد کردن مردمک یا معاینه پیگیری توصیه میکنم، بهندرت پیش میآید که نگران تغییر شماره عینک شما باشم.
بیشتر اوقات، دنبال بیماریهایی هستم که میتوانند بهآرامی روی دید اثر بگذارند؛ بیماریهایی مانند دژنرسانس ماکولا، گلوکوم، رتینوپاتی دیابتی و سایر اختلالات شبکیه.
بسیاری از این مشکلات وقتی زودهنگام تشخیص داده شوند، بسیار راحتتر مدیریت میشوند.
به همین دلیل همیشه به بیمارانم میگویم: منتظر بروز علائم برای تعیین وقت معاینه چشم نباشید.
حفاظت از بینایی شما با معاینههای منظم آغاز میشود
هدف من و تیمم این است که در هر مرحله از زندگی به بیماران در حفظ بیناییشان کمک کنیم. چه برای معاینه سالانه چشم مراجعه کنید، چه برای تصویربرداری شبکیه و چه برای ارزیابی سلامت چشم سالمندان، هدف همیشه یکسان است: تشخیص زودهنگام، پاسخ به سؤالهای شما و کمک به حفظ بینایی سالم در سالهای آینده.
اگر بیش از یک سال از آخرین معاینه چشم شما گذشته است، یا اگر تغییری در دیدتان احساس کردهاید، توصیه میکنم در یکی از کلینیکهای ما در سراسر تورنتو و یورک ریجن نوبت معاینه بگیرید.
بینایی، یکی از ارزشمندترین داراییهای شماست و حفاظت از آن با آگاهی از آنچه در پشت پرده اتفاق میافتد آغاز میشود.
دكتر ركسانا گنجى
اپتومتریست
برای آشنایی بیشتر با سوابق حرفهای، صفحه «درباره دكتر ركسانا گنجى» را مطالعه کنید و برای انتخاب نزدیکترین کلینیک در تورنتو، اورورا، نیومارکت، ریچموندهیل، وان یا تورنهیل به وبسایت فارسی مراجعه کنید. برای رزرو نوبت میتوانید از رزرو وقت آنلاین در وبسایت انگلیسی ProEyeExam.com استفاده کنید.
رزرو نوبت
معاینه با دکتر رکسانا گنجی
معاینهی تخصصی چشم به فارسی در پنج کلینیک منطقه یورک: اورورا، نیومارکت، تورنهیل، وان و ریچموندهیل.
مشاهدهی کلینیکها
