قرمزی چشم؛ به داروخانه بروم یا به چشم‌پزشک؟ | دکتر رکسانا گنجی، چشم‌پزشک فارسی‌زبان در تورنتو

خلاصه: قرمزی چشم یک تشخیص نیست، بلکه یک علامت است با فهرست بلندی از علت‌های احتمالی. بخش زیادی از این علت‌ها ساده‌اند و با مراقبت مناسب برطرف می‌شوند، اما چند مورد از آن‌ها می‌توانند بینایی را تهدید کنند. تفاوت میان این دو گروه، از بیرون و در قفسه داروخانه قابل تشخیص نیست؛ فقط با معاینه چشم زیر بزرگ‌نمایی مشخص می‌شود.

قرمزی چشم یکی از شایع‌ترین دلیل‌هایی است که بیماران با من تماس می‌گیرند و تقریباً همه آن‌ها پیش از تماس، مدتی مقابل قفسه داروخانه ایستاده‌اند و میان چند قطره مختلف مردد بوده‌اند. این واکنش کاملاً طبیعی است، چون قرمزی شبیه یک مشکل سطحی به نظر می‌رسد و مشکل سطحی هم انگار باید با یک قطره حل شود.

من بیش از سی سال در حوزه مراقبت از چشم کار کرده‌ام؛ نخست به عنوان چشم‌پزشک و جراح چشم در ایران و امروز به عنوان اپتومتریست فارسی‌زبان در تورنتو و منطقه یورک. الگویی که بیش از همه می‌بینم این است: بیمار یک یا دو هفته از قطره استفاده می‌کند، کمی بهتر می‌شود و تنها زمانی مراجعه می‌کند که بهبود متوقف شده است.

داروسازان در این مرحله واقعاً کمک‌کننده هستند. آن‌ها داروها را می‌شناسند، می‌توانند اشک مصنوعی یا قطره ضدحساسیت پیشنهاد دهند و یک داروساز خوب به شما می‌گوید چه زمانی موضوع نیاز به پزشک دارد. کاری که آن‌ها نمی‌توانند انجام دهند، نگاه کردن به داخل چشم شماست و همین یک محدودیت، علت بیشتر تشخیص‌های دیرهنگامی است که من می‌بینم.

چرا دو چشم قرمز می‌توانند شبیه هم باشند و اصلاً یک بیماری نباشند؟

قرمزی، سوزش، اشک‌ریزش، حساسیت به نور، ترشح و آن احساس شنی بودن چشم، علائمی هستند که تقریباً در تمام بیماری‌های سطح چشم دیده می‌شوند. از فاصله چند قدمی یا از پشت پیشخوان داروخانه، خشکی چشم و زخم قرنیه می‌توانند دقیقاً یکسان به نظر برسند.

علت‌های واقعی قرمزی چشم طیف گسترده‌ای دارند:

• بیماری خشکی چشم و اختلال غدد پلک
• آلرژی فصلی چشم
• ورم ملتحمه ویروسی یا باکتریایی
• واکنش به استفاده طولانی از لنز تماسی
• خراش یا جسم خارجی روی قرنیه
• التهاب داخل چشم و عفونت‌های قرنیه مانند تبخال چشمی
• زخم قرنیه
• و در موارد نادر، حمله حاد گلوکوم زاویه بسته

چند مورد از این فهرست باید در طول چند روز درمان شوند و یک یا دو مورد همان روز. دو علتی که بیشتر از همه درباره آن‌ها سؤال می‌شود، آلرژی و خشکی چشم است، چون علائمشان زیاد با هم همپوشانی دارد. اگر چشم‌های شما هر بهار قرمز می‌شوند یا بعدازظهرها پشت میز کار بدتر می‌شوند، پیش از انتخاب هر قطره‌ای بهتر است درباره خشکی چشم و گزینه‌های نوین درمان آن بخوانید. درمان خشکی چشم امروز بسیار فراتر از اشک مصنوعی رفته است و نقطه شروع درست آن، ارزیابی دقیق فیلم اشکی است، نه آزمون و خطا در داروخانه.

اسلیت لمپ چه چیزی را نشان می‌دهد که آینه نشان نمی‌دهد؟

دستگاهی که همه چیز را در معاینه چشم قرمز تغییر می‌دهد، اسلیت لمپ است؛ یک میکروسکوپ با باریکه نور قابل تنظیم. با آن قرنیه، ملتحمه، لبه پلک‌ها، فیلم اشکی، اتاق جلویی چشم، عنبیه و سطح عدسی را لایه به لایه و با بزرگ‌نمایی بالا بررسی می‌کنم.

با یک قطره رنگ فلورسین، آسیب سطح قرنیه روشن می‌شود. خراش‌ها، نقاط خشک، زخم‌ها و کانون‌های التهابی که با چشم غیرمسلح کاملاً نامرئی هستند، در چند ثانیه آشکار می‌شوند. این مرحله قابل حذف کردن نیست؛ بدون آن هر توصیه‌ای، از جمله توصیه من، تنها یک حدس آگاهانه بر اساس ظاهر بیرونی چشم است.

ورم ملتحمه باکتریایی یا تبخال قرنیه؟ این تفاوت اهمیت دارد

این مقایسه را همیشه با بیمارانم مطرح می‌کنم، چون اهمیت معاینه را به‌روشنی نشان می‌دهد.

ورم ملتحمه باکتریایی معمولاً با قرمزی، ترشح غلیظ زرد یا سبز، چسبیدن مژه‌ها در صبح و ناراحتی متوسط همراه است. دید معمولاً آسیب نمی‌بیند و بیشتر موارد با شروع آنتی‌بیوتیک مناسب سریع بهبود می‌یابند.

تبخال قرنیه موضوع کاملاً متفاوتی است، چون خود قرنیه را درگیر می‌کند. چشم قرمز و اغلب دردناک است، نور آزاردهنده می‌شود، دید ممکن است تار شود و اشک‌ریزش افزایش می‌یابد. زیر اسلیت لمپ و با رنگ تشخیصی، به دنبال یک الگوی شاخه‌دار روی قرنیه هستم که تقریباً تشخیصی است. این بیماری به درمان ضدویروسی و به درمان سریع نیاز دارد، چون دوره‌های تکرارشونده یا درمان‌نشده می‌توانند اسکار قرنیه و کاهش دائمی دید به جا بگذارند.

هر دو چشم قرمزند، هر دو اشک می‌ریزند و هر دو کمی درد دارند. تنها یکی از آن‌ها بینایی را تهدید می‌کند و تشخیص تفاوتشان یک مسئله بزرگ‌نمایی است، نه یک مسئله حدس زدن.

قطره‌های رفع قرمزی چه زمانی آسیب می‌زنند؟

قطره‌هایی که وعده سفید شدن چشم را می‌دهند، با تنگ کردن رگ‌های خونی کار می‌کنند و هیچ بیماری را درمان نمی‌کنند. نگرانی من درباره اتفاق بعدی است: قرمزی کم می‌شود، بیمار تصور می‌کند مشکل در حال برطرف شدن است و التهاب یا عفونت زیرین یک هفته دیگر بدون بررسی ادامه پیدا می‌کند.

همچنین موارد زیادی می‌بینم که بیمار از قطره کورتونی باقی‌مانده از یک نسخه قدیمی برای یک چشم قرمز تازه استفاده کرده است. کورتون روی عفونت درمان‌نشده، به‌ویژه عفونت تبخالی، می‌تواند وضعیت را به‌شدت بدتر کند. گروهی هم که بیشترین نگرانی را برایم ایجاد می‌کنند، افرادی هستند که با چشم قرمز همچنان لنز تماسی می‌گذارند، چون لنز روی قرنیه آسیب‌دیده راهی مستقیم برای تبدیل یک مشکل کوچک به زخم قرنیه است.

در یک نوبت معاینه چشم قرمز چه کاری انجام می‌دهم؟

کار را با شرح حال شروع می‌کنم، چون معمولاً مسیر را نشان می‌دهد: از چه زمانی شروع شده، یک چشم یا هر دو چشم، مصرف لنز تماسی، بیماری اخیر، سابقه آلرژی، داروها، آسیب احتمالی و اینکه آیا دید تغییر کرده است. سپس دید را می‌سنجم، چشم را زیر اسلیت لمپ معاینه می‌کنم، در صورت لزوم قرنیه را رنگ می‌کنم، فیلم اشکی را ارزیابی می‌کنم، فشار چشم را اندازه می‌گیرم و ساختارهای داخلی چشم را بررسی می‌کنم. بسیاری از چشم‌های قرمز بخشی از یک تصویر کلی‌تر هستند و به همین دلیل این ارزیابی اغلب در قالب یک معاینه جامع چشم انجام می‌شود، نه یک نگاه دو دقیقه‌ای.

در پایان نوبت باید بدانید چه بیماری دارید، علت آن چیست، چه دارویی باید استفاده کنید و تا چه زمانی باید بهبود را احساس کنید. اگر مورد شما نیاز به فوق تخصص داشته باشد، ارجاع را خودم هماهنگ می‌کنم.

چه زمانی قرمزی چشم نباید منتظر بماند؟

اگر قرمزی چشم شما همراه با یکی از موارد زیر است، آخر هفته را با قطره سر نکنید:

• درد واقعی چشم
• حساسیت شدید به نور
• تاری یا کاهش دید
• تغییر ناگهانی در بینایی
• ترشح فراوان
• آسیب یا ضربه اخیر به چشم
• احساس وجود جسم خارجی در چشم

همین توصیه برای افرادی که لنز تماسی استفاده می‌کنند و همچنین زمانی که علائم پس از دو یا سه روز درمان بدون نسخه بهتر نشده‌اند صدق می‌کند. اگر تغییر تازه‌ای در دید خود احساس می‌کنید، پیشنهاد می‌کنم پنج علامت چشمی که هرگز نباید نادیده بگیرید را هم مطالعه کنید.

پرسش‌های متداول درباره قرمزی چشم

آیا داروساز می‌تواند علت قرمزی چشم را تشخیص دهد؟ داروساز می‌تواند برای یک تحریک خفیف و کوتاه‌مدت راه تسکین پیشنهاد دهد و اغلب تشخیص می‌دهد چه زمانی موضوع نیاز به معاینه دارد. اما تشخیص قطعی به بررسی قرنیه و داخل چشم زیر بزرگ‌نمایی نیاز دارد که کار اپتومتریست یا چشم‌پزشک است.

چند روز می‌توانم از قطره‌های بدون نسخه استفاده کنم؟ برای تحریک خفیف، بدون درد و بدون تغییر دید، دو تا سه روز منطقی است. اگر درد، حساسیت به نور یا تاری دید دارید، یا لنز تماسی استفاده می‌کنید، اصلاً صبر نکنید.

آیا قرمزی چشم همیشه واگیردار است؟ نه. ورم ملتحمه ویروسی و باکتریایی واگیردار هستند، اما قرمزی ناشی از آلرژی و خشکی چشم واگیردار نیست. این دو گروه بسیار شبیه هم به نظر می‌رسند و همین دلیل اهمیت معاینه است.

آیا قطره‌های سفیدکننده چشم بی‌خطرند؟ استفاده گاه‌به‌گاه در یک چشم سالم معمولاً بی‌خطر است، اما اگر برای پوشاندن یک علامت استفاده شوند، همان نشانه‌ای را پنهان می‌کنند که من برای قضاوت درباره بهتر یا بدتر شدن چشم به آن تکیه می‌کنم.

آیا اوهیپ هزینه ویزیت فوری چشم را پوشش می‌دهد؟ ویزیت‌های پزشکی ضروری چشم برای کودکان زیر ۲۰ سال، افراد ۶۵ سال به بالا و بیماران دارای شرایط پزشکی خاص پوشش دارند. برای بقیه افراد شرایط متفاوت است و جزئیات آن را در مقاله معاینه چشم با اوهیپ در انتاریو توضیح داده‌ام.

جمع‌بندی

قرمزی چشم یک تشخیص نیست؛ یک علامت است با علت‌های متعدد که بیشتر آن‌ها ساده و چند مورد از آن‌ها جدی هستند. اگر قرمزی چشم شما بیش از چند روز طول کشیده، درد دارد یا به دید شما دست زده است، بگذارید آن را درست معاینه کنم.

دکتر رکسانا گنجی

اپتومتریست فارسی‌زبان در تورنتو و منطقه یورک و چشم‌پزشک پیشین در ایران

برای آشنایی بیشتر با سوابق حرفه‌ای، صفحه «درباره دکتر رکسانا گنجی» را مطالعه کنید، خدمات معاینه چشم را ببینید و نزدیک‌ترین کلینیک در تورنتو، اورورا، نیومارکت، ریچموندهیل، وان یا تورنهیل را انتخاب کنید. برای اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت، صفحه نوبت‌دهی آنلاین در وب‌سایت انگلیسی دکتر رکسانا گنجی در دسترس است.